«Tam quốc diễn nghĩa» nổi bật ở một chữ "nghĩa": Ba anh em Lưu, Quan, Trương kết nghĩa vườn đào; Quan Công ba lần giữ Thổ Sơn, 1 ngựa vượt năm ải chém sáu tướng; Quan Vân Trường vì nghĩa tha Tào Tháo; Quan Vân Trường vì nghĩa tha Hoàng Hán Thăng; Trương Dực Đức vì nghĩa tha Nghiêm Nhan, v.v. Ngoài vượt trội 1 chữ "nghĩa" ra, http://chanhkien.org «Tam quốc diễn nghĩa» cũng biểu lộ thế nào là "trí tuệ". Trong phần lớn tình tiết đấu trí trong «Tam quốc diễn nghĩa», tuyệt vời nhất là đoạn Tôn-Lưu liên hợp kháng Tào, hỏa thiêu Xích Bích. từ câu chuyện Tôn-Lưu liên hiệp kháng Tào trong Tam quốc diễn nghĩa, chúng ta sở hữu thể thấy nghệ thuật thuyết phục của Gia Cát Lượng.
Tạo hình Gia Cát Lượng trong Tam quốc diễn nghĩa
Tào tháo dỡ đốt lương tại Ô Sào phá Viên Thiệu, sau lại uy bức Giang Nam, Kinh Châu đã đầu hàng Tào tháo dỡ, cho nên kẻ địch ngăn Tào túa bình định Giang Nam chỉ còn mang Lưu Bị và Tôn Quyền. dỡ bèn phát hịch cho Tôn Quyền ở Đông Ngô: "Ta phụng mệnh vua, đánh kẻ mang tội. Cờ trỏ về nam, Lưu Tôn phải khoanh tay, dân Kinh Tương nghe thấy tin, răm rắp hàng phục. Nay thống lĩnh trăm vạn hùng binh, ngàn viên thượng tướng, muốn cùng mang tướng quân họp săn ở Giang Hạ, để đánh Lưu Bị, cộng chia đất đai, giao hảo với nhau mãi mãi. Xin đừng nghi hoặc, tư vấn ngay cho". Đây chính là kế "mượn các con phố diệt Quắc" [1], trước diệt Lưu Bị, sau diệt Đông Ngô.
Trong Tam quốc diễn nghĩa, trước sự truy hỏi bức của Tào túa, Lưu Bị chỉ còn phương pháp liên minh sở hữu Đông Ngô để kháng Tào, hình thành thế chân vạc. tuy nhiên lúc đó Đông Ngô vẫn đang đắn đo là nên đánh hay là hàng. Cũng bởi Tào tháo dỡ 1 mặt mượn danh thiên tử để hiệu lệnh chư hầu, mặt khác lấy trăm vạn hùng binh thị oai Giang Nam, vì thế nếu như kháng Tào không thành, cơ nghiệp ba đời của Giang Đông sẽ không cánh mà bay, thành ra đông đảo mưu sĩ Đông Ngô đều chủ trương "hàng thì dễ yên, đánh thì khó thắng". Trước vấn đề kháng Tào, Tôn Quyền vẫn còn do dự: vừa không muốn chịu áp chế của Tào toá, lại sợ không đánh nổi quân giặc đông. vì vậy để hình thành liên minh Tôn-Lưu, điều chủ yếu nhất là phải thuyết phục Tôn Quyền kháng Tào.
Trong Tam quốc diễn nghĩa, thuyết phục Tôn Quyền không hề là dễ, mưu sĩ tâm phúc của Tôn Quyền là Lỗ Túc khuyên Tôn Quyền rằng: "Mọi người, người nào cũng có thể hàng Tào tháo được, duy với tướng quân thì ko hàng được. Như Lỗ Túc này mà hàng, thì toá phong cho làm cho quan, áo gấm về làng, mà cũng không hề mất đất đai gì cả. Tướng quân mà hàng Tào thì về đâu? Chức tước bất quá phong hầu là cộng, xe một cỗ, ngựa 1 con, đầy tớ vài ba người, muốn ngồi ngoảnh mặt về nam mà xưng cô [2] có còn được nữa không?" Lời của Lỗ Túc mặc dù đã động đến chỗ tự ái và làm cho Tôn Quyền rất xúc động, nhưng vẫn chưa đánh tan được sự chần chừ của Tôn Quyền.
khi Tôn Quyền nghe với Ngọa Long tiên sinh đến Đông Ngô, liền nghĩ ngay tới hỏi kế Gia Cát Lượng. Nhưng trong cuộc hội kiến, Tôn Quyền lại dẫn một đám mưu thần Đông Ngô đến, vừa cho Gia Cát Lượng thấy Giang Đông cũng mang người tài, lại xem Gia Cát Lượng sở hữu thể thuyết phục các người chủ trương đầu hàng hay không. trong khoảng chậm triển khai dẫn đến cuộc khẩu chiến giữa Gia Cát Lượng và đám quần Nho. Trong trận đấu trí này, Gia Cát Lượng mạnh mẽ biện giải lúc bị căn vặn, hoặc dẫn ra điển cố, hoặc mượn cổ dụ kim, hoặc lấy thí dụ Lưu Bị thắng Tào tháo, làm cho các người căn vặn hoặc cứng họng, hoặc chỉ biết ngồi yên và cảm thấy xấu hổ.
Thuyết phục của Gia Cát Lượng có Tôn Quyền là trước thì nhắc khích, sau mới khuyên nhủ. Tôn Quyền sợ quân Tào rộng rãi, Khổng Minh càng thổi phồng Tào toá binh rộng rãi tướng nhiều năm kinh nghiệm, lại khuyên Tôn Quyền đừng đánh mà hãy sớm ngoảnh mặt về phương Bắc mà hàng. Tôn Quyền nói: "Nếu quả như lời ông, thì sao Lưu Dự Châu ko hàng Tào đi?" Khổng Minh đáp: "Ngày xưa Điền Hoành [three] là một tráng sĩ nước Tề còn biết giữ nghĩa ko chịu nhục, huống chi Lưu Dự Châu là tôn thân nhà Hán, anh hùng lừng lẫy trên đời, kẻ sĩ thảy đều trông chờ. Việc ko xong là bởi trời, mang đâu lại chịu chui luồn người ta?" Tôn Quyền nghe Khổng Minh kể xong, nét mặt hầm hầm, rũ áo đứng dậy, lui vào nhà sau. các quan cộng tủm tỉm cười và giải thể. Họ đâu biết Khổng Minh đang khích ý chí đế vương của Tôn Quyền, nên lúc Tôn Quyền nghe Lỗ Túc kể Khổng Minh với diệu kế phá Tào, Tôn Quyền vội đổi giận khiến cho vui và đi hỏi ngay. Tôn Quyền hỏi: "Tào túa vốn chỉ ghét Lã Bố, Lưu Biểu, Viên Thiệu, Viên Thuật, Lưu Dự Châu sở hữu tôi mà thôi. Nay đã trừ được cả, duy chỉ còn Dự Châu với tôi. Tôi không thể đem cả nước Ngô dâng cho người ta được. Kế của tôi đã quyết, nhưng lúc Lưu Dự Châu giúp cho thì cũng ko ai đương nổi được Tào tháo ngày nay. Mà Dự Châu lại vừa mới thua trận, làm thế nào mà chống được nạn này". Khổng Minh đáp: "Dự Châu tuy mới thua, nhưng Quan Vân Trường còn thống lĩnh hàng vạn tinh binh; Lưu Kỳ ở Giang Hạ cũng có chừng vạn quân sĩ. Quân Tào tháo dỡ từ xa tới, tất cũng mỏi mệt; vừa qua, lại đuổi Dự Châu, quân khinh kỵ đi ba trăm dặm một ngày, khác nào nỏ cứng giương lên đã đuối sức, chưa chắc bắn thủng được mảnh lụa mỏng. Vả lại sức phương bắc ko quen đánh thuỷ; quân dân ở Kinh Châu gặp thế bí phải phục Tào, chớ không hề là tự nguyện. Nay tướng quân thật muốn đồng tâm hợp lực mang Dự Châu, thì khiến cho gì không phá được Tào Tháo? Quân Tào mà bị phá, tất phải kéo về bắc, thì thế Kinh, Ngô lại mạnh, mà hình thành thế chân vạc được. thời cơ được thua, chỉ trong khi này, xin tướng quân hãy nghĩ cho kỹ mà quyết đi!" Quyền mừng lắm, nói: "Mấy lời của tiên sinh, thật đã làm cho sáng mắt tôi. Ý tôi đã quyết, không còn hồ nghi gì nữa". Ngay hôm đấy, Tôn Quyền bàn thảo đựng quân để cùng đi phá Tào tháo. Đây chính là hạ tầng ban sơ cho liên minh Tôn-Lưu sau này.
Từ khóa: Tam quoc dien nghia.